ABC zrównoważonego rozwoju: podstawowe pojęcia i znaczenie dla MŚP

Co oznacza zrównoważony rozwój dla szwajcarskiego MŚP?

Wiele szwajcarskich MŚP nie podlega bezpośrednio obowiązkowi sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, ale coraz wyraźniej odczuwa oczekiwania banków, klientów i przetargów. Wiele z tego wydaje się biurokracją UE, a jednak jasne jest, że tematu nie da się już całkowicie zignorować.
Niniejsze ABC zrównoważonego rozwoju przedstawia zrozumiałe wyjaśnienie i pokazuje, jak MŚP mogą znaleźć sensowny punkt wyjścia przy umiarkowanym nakładzie, który da się zrealizować przy istniejących zasobach.

Zrównoważony rozwój stał się w ostatnich latach pojęciem, które pojawia się wszędzie: w debatach politycznych, w sprawozdaniach rocznych firm, w rozmowach z bankami i ubezpieczycielami, a coraz częściej także w przetargach i ocenach dostawców. Dla dużych przedsiębiorstw ten temat jest już zapewne częścią codziennej praktyki, ale dla wielu małych i średnich firm wciąż wygląda jak złożony, czasem wręcz nieprzenikniony obszar. Między globalnymi celami, nowymi ramami prawnymi a mnóstwem skrótów łatwo nabrać wrażenia, że trzeba jednocześnie stać się ekspertem od polityki klimatycznej, praw człowieka, efektywności energetycznej i raportowania.

Sam zrównoważony rozwój w swoim rdzeniu wcale nie jest skomplikowany. Ten artykuł pokazuje najważniejsze elementy współczesnego krajobrazu zrównoważonego rozwoju, wyjaśnia, dlaczego są istotne dla MŚP, i opisuje, jak firma o ograniczonych zasobach może dojść do uporządkowanego, etapami prowadzonego zarządzania zrównoważonym rozwojem. 

1. Jak to się zaczęło: od ruchu ekologicznego do zrównoważonego rozwoju

Dzisiejsza dyskusja o zrównoważonym rozwoju nie wywodzi się z arkuszy kalkulacyjnych z emisjami gazów cieplarnianych, lecz z podstawowego społecznego przekonania, że wzrost gospodarczy i wytrzymałość naszej planety nie mogą być rozpatrywane osobno. Decydujący impuls dało sprawozdanie „Our Common Future”, opublikowane w 1987 roku przez Komisję Brundtland na zlecenie Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Znajduje się w nim definicja zrównoważonego rozwoju, która obowiązuje do dziś:

„Trwały zrównoważony rozwój to rozwój, który zaspokaja potrzeby teraźniejszości bez ryzyka, że przyszłe pokolenia nie będą mogły zaspokoić własnych potrzeb.”¹⁾

Te słowa są godne uwagi, ponieważ definiują zrównoważony rozwój nie jako problem ekologiczny, lecz jako kwestię sprawiedliwości między pokoleniami. Łączą ekologię, ekonomię i odpowiedzialność społeczną w triadę, która później spopularyzowała się jako „Triple Bottom Line”: ludzie, planeta, zysk (nazywane też 3P: People, Planet, Profit). W latach 90. firmy zaczęły przejmować to ujęcie. Zrównoważony rozwój coraz rzadziej traktowano wyłącznie jako moralną odpowiedzialność, a coraz częściej jako strategiczną konieczność: element zarządzania ryzykiem, reputacją, zdolnością do innowacji i długoterminową konkurencyjnością. Dziś zrównoważony rozwój jest jedną z najsilniej kształtujących gospodarkę sił transformacji i (poprzez regulacje, wymagania klientów oraz logikę rynków finansowych) dociera także do firm, które długo nie uważały się za uczestników tej debaty.

2. Podstawowe pojęcia: CSR, Corporate Sustainability i logika odpowiedzialności

Zanim pojawiły się konkretne przepisy lub standardy raportowania, powstał szereg podstawowych pojęć, które do dziś kształtują myślenie o odpowiedzialności przedsiębiorstw.

Corporate Social Responsibility (CSR) był jednym z pierwszych. Stoi za nim idea, że przedsiębiorstwa biorą odpowiedzialność za swoje działania niezależnie od tego, czy zmusza je do tego prawo. CSR przez długi czas był moralnym kompasem gospodarki: obietnicą, by swoje decyzje mierzyć nie tylko efektywnością ekonomiczną, lecz także skutkami społecznymi.

Z tego rozwinęło się Corporate Sustainability, szersza koncepcja zarządzania, która integruje zrównoważony rozwój z planowaniem strategicznym, procesami operacyjnymi i wewnętrznym sterowaniem. W odróżnieniu od CSR, często wdrażanego projektowo i punktowo, zrównoważone zarządzanie przedsiębiorstwem traktuje zrównoważony rozwój jako element tworzenia wartości: coś, co planuje się, steruje i kontroluje tak samo jak jakość czy finanse.²

Ściśle z tym związane jest zarządzanie zrównoważonym rozwojem. Opisuje ono konkretną realizację: wyznaczanie celów, opracowywanie działań, mierzenie postępów i określanie odpowiedzialności.³ Wiele MŚP prowadzi zarządzanie zrównoważonym rozwojem od dawna, nieformalnie. Współpracują z regionalnymi dostawcami, inwestują w rozwój i długoterminowe związanie z pracownikami lub modernizują procesy produkcyjne. Po prostu nie nazywają tego w ten sposób.

3. Globalne cele: SDG jako drogowskaz

W 2015 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych przyjęła Agendę 2030 wraz z 17 celami zrównoważonego rozwoju (SDG).⁴ Obejmują one takie zagadnienia jak ochrona klimatu, zdrowie, edukacja, innowacje, prawa człowieka i różnorodność biologiczna. Siła SDG nie leży w ich wiążącym charakterze prawnym (nie są ustawami), lecz w roli globalnych ram orientacyjnych.

Dla firm (a zwłaszcza dla MŚP) pomagają one zrozumieć szerszy obraz. SDG pokazują, w których obszarach zachodzi przemiana społeczna i jakich oczekiwań wobec firm można się spodziewać w dłuższej perspektywie. Tworzą wspólny język, rozumiany w sprawozdaniach, przetargach i strategiach zrównoważonego rozwoju na całym świecie. Wiele firm wykorzystuje dziś SDG jako „mapę”, by zidentyfikować własne pozytywne i negatywne skutki.

4. ESG: wspólny język gospodarki i świata finansów

Podczas gdy SDG dają orientację, ESG wprowadza strukturę.

ESG oznacza Environmental, Social i Governance (w skrócie: środowisko, społeczeństwo i zarządzanie przedsiębiorstwem). To, co początkowo było narzędziem branży finansowej, jest dziś globalnie stosowanym ramowym systemem oceny zrównoważonego rozwoju. Banki, inwestorzy, ubezpieczyciele, agencje ratingowe i duże przedsiębiorstwa używają go, by oceniać ryzyka, szanse i odpowiedzialności.

Znaczenie tego zagadnienia dla MŚP znacznie wzrosło. Wiele firm po raz pierwszy otrzymuje kwestionariusze ESG, ponieważ ich klienci sami podlegają obowiązkowi raportowania. Banki coraz częściej uwzględniają ryzyka związane ze zrównoważonym rozwojem w decyzjach kredytowych. Ubezpieczyciele pytają o ryzyka klimatyczne lub bezpieczeństwo pracy.

ESG jest zatem mniej wymogiem prawnym, a bardziej wspólnym językiem, który określa, jak informacje o zrównoważonym rozwoju są uporządkowane, porównywane i oceniane.

5. Standardy raportowania: GRI, CDP, TCFD i inne: dobrowolne, ale wyznaczające kierunek

Jeśli ESG dostarcza struktury, standardy raportowania odpowiadają na pytanie, jak konkretnie należy raportować. Standardy te są często dobrowolne, ale w wielu branżach uznaje się je za miarę jakości.

Najbardziej znany jest GRI (Global Reporting Initiative).⁵ GRI szczegółowo opisuje, o jakich zagadnieniach firma powinna raportować, jeśli chce przejrzyście przedstawić istotne skutki swojej działalności (od zużycia wody, przez łańcuchy dostaw, po bezpieczeństwo pracy).

Równie ważny jest CDP (Carbon Disclosure Project), globalna platforma ujawniania danych klimatycznych. Duże przedsiębiorstwa coraz częściej zwracają się do swoich dostawców z prośbą o udział w niej.

Z kolei zalecenia TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures), opublikowane przez Financial Stability Board (FSB), na nowo zdefiniowały raportowanie ryzyk klimatycznych. W kilku krajach są już obowiązkowe.

Wreszcie Fundacja IFRS (International Financial Reporting Standards) opracowała dwa nowe globalne standardy: IFRS S1 i IFRS S2, które w dużym stopniu odpowiadają potrzebom informacyjnym inwestorów.

Dla MŚP obowiązuje zasada: nikt nie oczekuje, że będą one spełniać wszystkie te standardy jednocześnie. Wyznaczają jednak ramy jakości i przejrzystości, do których coraz częściej odwołują się klienci i banki.

6. Rozwój prawny: od obowiązków transparentności do ustaw o łańcuchach dostaw

Obok dobrowolnych standardów niektóre państwa wprowadziły wiążące przepisy, które coraz bardziej wpływają na MŚP, bezpośrednio lub pośrednio.

Unia Europejska napędza ten rozwój dzięki nowej dyrektywie UE Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) i powiązanym z nią szczegółowym standardom raportowania ESRS (European Sustainability Reporting Standards) .⁶ Od 2025 roku wiele dużych przedsiębiorstw musi ujawniać bardzo szczegółowe informacje o zrównoważonym rozwoju. Szwajcaria wprowadziła własne wymogi zorientowane na TCFD, obejmujące art. 964a i nast. szwajcarskiego OR oraz sprawozdawczość klimatyczną.⁷

Dla MŚP te przepisy zwykle nie są bezpośrednio wiążące, ale działają przez łańcuch dostaw. Duże przedsiębiorstwa muszą ujawniać własne dane ESG, a tym samym także dane swoich dostawców.

Jeszcze wyraźniej widać to w obowiązkach należytej staranności: niemiecka ustawa Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz (LkSG), powstający unijny ramowy system CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive) oraz szwajcarskie obowiązki należytej staranności w zakresie minerałów konfliktowych i pracy dzieci⁸ na podstawie art. 964j OR wymagają od firm identyfikowania i ograniczania ryzyk w łańcuchu dostaw.

Dochodzą do tego instrumenty polityki klimatycznej, jak unijny CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), który nakłada dopłatę na importy o wysokiej emisyjności CO₂. Dla MŚP nastawionych na eksport lub działających w przemyśle ma to coraz większe znaczenie.

7. Dlaczego standard VSME jest tak ważny dla MŚP

Dobrowolny standard raportowania VSME (pełna nazwa: Voluntary Sustainability Reporting Standard for Non-Listed SMEs) został opracowany przez European Financial Reporting Advisory Group (EFRAG) z jasnym celem: umożliwienie MŚP przejścia na raportowanie zrównoważonego rozwoju drogą wykonalną, która nie przerasta ich możliwości i nie pomija potrzeb mniejszych firm. ⁹

Przyczyna jest prosta, ale kluczowa. Wraz z nową dyrektywą UE CSRD i powiązanymi z nią standardami ESRS raportowanie zrównoważonego rozwoju dla dużych przedsiębiorstw stało się bardziej szczegółowe niż kiedykolwiek. Logika jest przemyślana, ale zakres jest ogromny. To, co jest adekwatne dla międzynarodowego koncernu, dla MŚP jest po prostu nie do udźwignięcia, ani finansowo, ani organizacyjnie.

A jednak MŚP odczuwają ten rozwój bezpośrednio. Duże przedsiębiorstwa muszą w ramach CSRD ujawniać wpływ własnej działalności oraz działalności swojego łańcucha dostaw. Banki muszą oceniać ryzyka związane z klimatem i w tym celu gromadzić dane ESG. Ubezpieczyciele rozszerzają swoje modele ryzyka. W ten sposób rośnie presja na mniejsze firmy, by dostarczały informacje, które właściwie przewidziano dla znacznie większych organizacji duże obowiązki sprawozdawcze.

Dokładnie tu pojawia się VSME. Powstał on, ponieważ zauważono, że:

• MŚP potrzebują własnego formatu raportowania, dostosowanego nakładem do ich możliwości,
• ESRS i CSRD byłyby dla MŚP zdecydowanie zbyt obszerne,
• interesariusze mimo to potrzebują porównywalnych informacji,
• oraz brakuje europejsko kompatybilnego standardu, który przekonałby zarówno banki, jak i klientów.

VSME jest zatem nie lekką wersją ESRS, lecz samodzielnym standardem dla MŚP, który sprowadza logikę dużych ram do tego, co istotne. Koncentruje się na tych zagadnieniach zrównoważonego rozwoju, które MŚP mogą realistycznie ująć, a jednocześnie są one istotne.

Efektem jest standard o jasnej strukturze, który w zależności od złożoności i poziomu dojrzałości dzieli się na dwa moduły: moduł Basic, obejmujący minimum informacji, których mogą oczekiwać wewnętrzni i zewnętrzni interesariusze, oraz moduł Comprehensive, z którego mogą korzystać MŚP o wyższym poziomie dojrzałości lub bardziej złożonych wymaganiach. Oba moduły w dużym stopniu opierają się na powszechnie stosowanych ramach, takich jak ESRS. 

Dla MŚP (zwłaszcza w Szwajcarii) VSME jest zatem kluczowym krokiem we właściwym kierunku. Game changer. Er tworzy:

• Jasność: Które tematy naprawdę się liczą?
• Wykonalność: Co możemy osiągnąć przy naszych zasobach?
• Kompatybilność: Jak dostarczać informacje, które zrozumieją banki, klienci i audytorzy?
• Proporcjonalność: Jak unikać nadmiernej regulacji i zbędnego nakładu pracy?
• Odporność na przyszłość: Jak zapewnić, że nadążymy, gdy wymagania wzrosną?

VSME rozwiązuje w ten sposób problem, który od dawna zajmuje wiele MŚP: lukę między przerośniętymi wymaganiami dużych standardów a chęcią, by mimo to raportować profesjonalnie, wiarygodnie i w uporządkowany sposób.

Szwajcarskie MŚP mają dodatkowy aspekt: Szwajcaria nie jest członkiem UE, ale jej firmy są głęboko zintegrowane z europejskimi łańcuchami wartości. Dlatego odczuwają wymagania ESG wcześniej i bezpośrednio, niż wielu sądzi. VSME pozwala im działać suwerennie i samodzielnie w odpowiedzi na te wymagania, bez nakładu CSRD i bez wrażenia, że trzeba przejąć europejski gorset regulacyjny.

Krótko mówiąc:
VSME wprowadza porządek tam, gdzie wiele MŚP dotąd odczuwało niepewność.
Tworzy wspólny język, ogranicza złożoność i sprawia, że raportowanie zrównoważonego rozwoju staje się po raz pierwszy realistyczne, wykonalne i tworzące wartość dla mniejszych firm.

Banki, biegli rewidenci i duże przedsiębiorstwa zaczynają coraz częściej akceptować raporty VSME jako wiarygodną podstawę.¹⁰ Dla MŚP oznacza to format, który jest zrozumiały, uporządkowany i gotowy na przyszłość.

8. Prosty cykl zrównoważonego rozwoju dla MŚP

Zrównoważony rozwój nie jest projektem, który zamyka się w określonym momencie. To cykl uczenia się, porządkowania, wdrażania i doskonalenia. Opierając się na strukturze standardu VSME, MŚP mogą zastosować podejście w pięciu krokach:

1. Zrozumienie
Na początku stoi orientacja: które tematy naprawdę dotyczą naszego modelu biznesowego? Jakie oczekiwania mają klienci, banki czy ubezpieczyciele? To zrozumienie sprawia, że działania są ukierunkowane.

To podejście pomaga dopasować działania na rzecz zrównoważonego rozwoju do własnych potrzeb i możliwości oraz zapewnia ciągły, oparty na uczeniu się rozwój.

9. Gdzie wkracza ZEROvia

ZEROvia opiera się dokładnie na tej logice: prosty start, czytelna struktura, inteligentne przygotowanie danych i raport, który uwzględnia zarówno pragmatyzm MŚP, jak i wymagania zewnętrzne. Ocena wyjściowa (Standortbestimmung) daje na to pierwszą orientację, zanim rozpocznie się właściwe gromadzenie danych i tworzenie raportu.

Zasada jest prosta: uczynić zrównoważony rozwój wykonalnym dla MŚP, bez zbędnej komplikacji, ale z realnym efektem.

Pierwszy krok jest prosty

Rozpocznij ocenę wyjściową

Pierwszą ocenę wyjściową można uzyskać w kilka minut, bezpłatnie i bez zobowiązań.

W razie pytań, wsparcia lub prowadzonego wprowadzenia:

Umów termin  lub  Skontaktuj się z nami

Przypisy i źródła

[1] World Commission on Environment and Development (1987). Our Common Future. Oxford University Press.
https://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/5987our-common-future.pdf

[2] Wikipedia (b.r.). „Nachhaltige Unternehmensführung”. https://de.wikipedia.org/wiki/Nachhaltige_Unternehmensf%C3%BChrung

[3] Wikipedia (b.r.). „Nachhaltigkeitsmanagement”. https://de.wikipedia.org/wiki/Nachhaltigkeitsmanagement

[4] United Nations (2015). Transforming our world: the 2030 Agenda for Sustainable Development.
https://sdgs.un.org/2030agenda

[5] Global Reporting Initiative (2023). GRI Standards. https://www.globalreporting.org/standards

[6] European Commission (2023). Corporate Sustainability Reporting. https://commission.europa.eu

[7] szwajcarski OR, art. 964a–964c; szwajcarskie rozporządzenie klimatyczne (2023). https://www.fedlex.admin.ch

[8] Federalny Urząd Sprawiedliwości (2023). Obowiązki w zakresie należytej staranności i transparentności (art. 964j–l OR). https://www.bj.admin.ch

[9] EFRAG (2024). Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs (VSME). https://www.efrag.org

[10] European Commission (2024). FAQ on CSRD & SME reporting. https://commission.europa.eu