Co oznacza zrównoważony rozwój dla szwajcarskiego MŚP?
3 lipca 2026 r. Komisja Europejska przyjęła dobrowolny standard zrównoważonego rozwoju w formie aktu delegowanego. Brzmi niewinnie: „dobrowolny”. W praktyce to on decyduje o tym, jakie dane ESG MŚP w łańcuchu dostaw w ogóle jeszcze muszą dostarczać. Oto wyjaśnienie.
Kto od pierwszej konsultacji nad CSRD śledzi europejską regulację ESG, nauczył się nie ufać zapowiedziom i patrzeć na mechanizm. 3 lipca 2026 r. był dniem, w którym mechanizm był ważniejszy niż nagłówek. Komisja Europejska przyjęła akt delegowany C(2026) 5011 final i tym samym dobrowolny standard zrównoważonego rozwoju dla przedsiębiorstw spoza obowiązku CSRD: wiążącą wersję tego, co dotąd krążyło na rynku jako zalecenie VSME. W dyskusji eksperckiej szybko przyjęło się dla niego skrótowe określenie „VS” (Voluntary Standard). Prawdziwa wiadomość nie znajduje się jednak w tytule: „dobrowolny” standard staje się wiążącym limitem tego, czego więksi klienci i banki mogą wymagać od mniejszych dostawców.
Brzmi jak szczegół techniczny. Właśnie dlatego VS będzie dla MŚP w ciągu najbliższych 18 miesięcy ważniejszy niż sama CSRD.
1. Gdzie kończy się CSRD i co w tym zmienił pakiet Omnibus
Dyrektywa Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) w pierwotnej wersji miała objąć około 50 000 przedsiębiorstw w UE. Wymaga ona zbadanego raportu o zrównoważonym rozwoju zgodnego ze ESRS (European Sustainability Reporting Standards), łącznie z podwójną analizą istotności i zewnętrznym badaniem. Dla dużego przedsiębiorstwa notowanego na giełdzie jest to wymagające, ale wykonalne. Dla klasycznych MŚP było to od początku zbyt wiele.
Właśnie tutaj wkroczył pakiet Omnibus I. Komisja zaproponowała go 26 lutego 2025 r.; odpowiadająca mu dyrektywa zmieniająca została ostatecznie przyjęta na początku 2026 r. i weszła w życie wiosną 2026 r. Dla MŚP decydujące są trzy zmiany:
Po pierwsze, zakres stosowania. Obowiązek CSRD dotyczy teraz tylko przedsiębiorstw z ponad 1 000 zatrudnionych i obrotem powyżej 450 mln EUR. Znacznie to zmniejsza krąg firm zobowiązanych do raportowania. Szacunki zakładają spadek o około 80 %. Większość MŚP jest w ten sposób formalnie wyłączona z bezpośredniego obowiązku.
Po drugie, uproszczenie ESRS. Zrewidowane standardy zmniejszają liczbę punktów danych z około 1 073 do około 320 (o ile są istotne), czyli o ponad 70 %, a wśród obowiązkowych punktów danych o ponad 60 %. Podwójna istotność, ESRS 1 i 2 jako obowiązkowa struktura oraz E1 (klimat) jako trzon danych pozostają jednak zachowane. CSRD staje się więc prostsza, ale nie zasadniczo inna.
Po trzecie, i to jest właściwa dźwignia, „Value Chain Cap”. Przedsiębiorstwo podlegające CSRD nie może już żądać od partnerów biznesowych z mniej niż 1 000 zatrudnionych żadnych informacji o zrównoważonym rozwoju wykraczających poza dobrowolny standard. Z zalecenia staje się więc ustawowe ograniczenie. VS nie jest już tylko ofertą dla MŚP. Jest prawną granicą tego, czego wolno od nich wymagać.
Krytyczna ocena
Cap chroni przed obowiązkowymi żądaniami danych wykraczającymi poza VS, ale nie przed żądaniami dobrowolnymi. Więksi klienci nadal mogą prosić o więcej, a z przyczyn handlowych wiele MŚP i tak będzie dostarczać dane. Także banki działają częściowo poza logiką łańcucha wartości, na podstawie własnych wymogów nadzorczych. „Wszystkie wymagania spełnione” jest więc precyzyjniejsze niż „wszystkie standardowe wymagania spełnione”.
Obowiązek CSRD się kończy, zaczyna się standard VS
OBOWIĄZKOWO
CSRD
≥ 1 000 zatrudnionych I
> 450 mln EUR obrotu
- Pełne ESRS (ok. 320 pkt danych, jeśli istotne)
- Podwójna analiza istotności
- Obowiązek zewnętrznego badania (assurance)
DOBROWOLNY · OGRANICZONY LIMITEM
Standard VS (podstawą jest VSME)
< 1 000 zatrudnionych
poza obowiązkiem CSRD
- Moduł podstawowy B1–B11 (kluczowe wskaźniki)
- Moduł Comprehensive C1–C9 (na żądanie)
- Brak obowiązkowej istotności i brak obowiązku badania
VALUE CHAIN CAP (Omnibus I)
Przedsiębiorstwo podlegające CSRD nie może żądać od dostawców z sektora MŚP niczego, co wykracza poza standard VS
Rys. 1: Rozgraniczenie CSRD ↔ standard VS. Value Chain Cap sprawia, że dobrowolny standard staje się wiążącym limitem żądań dotyczących danych wzdłuż łańcucha dostaw.
2. Od VSME do VS: rozwój „dobrowolnego” standardu z zębami
Standard VS nie spadł z nieba. Jego historia wyjaśnia, dlaczego jest tak skuteczny. EFRAG przekazał Komisji VSME („Voluntary Sustainability Reporting Standard for non-listed SMEs”) w grudniu 2024. Była to pragmatyczna odpowiedź na realny problem: klienci i banki zasypywali MŚP niekontrolowanym mnóstwem indywidualnych ankiet ESG. VSME miał zastąpić ten chaos jednym ustandaryzowanym formularzem informacji.
W lipcu 2025 Komisja przyjęła VSME jako zalecenie. W prawie UE zalecenie to „soft law”: niewiążące. Dokładnie to zmienił Omnibus. VSME przeszedł od dobrej rady do prawnie zakotwiczonego punktu odniesienia dla Value Chain Cap. A wraz z aktem delegowanym z 3 lipca 2026 r. ta wersja zyskuje wiążącą moc jako rozporządzenie delegowane: nie jest już radą, lecz obowiązującym prawem.
Merytoryczna struktura VSME pozostaje w dużej mierze zachowana: moduł podstawowy (B1–B11) z kluczowymi wskaźnikami, o które partnerzy łańcucha wartości pytają najczęściej, m.in. emisjami gazów cieplarnianych Scope 1 i 2, danymi o własnej załodze, energii i przeciwdziałaniu korupcji. Na nim opiera się moduł Comprehensive (C1–C9) z dodatkowymi informacjami, których banki, inwestorzy i więksi klienci zwykle żądają ponad to. Moduł podstawowy jest warunkiem koniecznym dla modułu Comprehensive.
VS nie jest „nowym” standardem, lecz VSME z prawnymi zębami. Merytorycznie raportowane informacje niemal się nie zmieniają; zmienia się status prawny (zalecenie → akt delegowany) i funkcja (wzór → ustawowa granica danych). Kto to rozumie, ustawia się właściwie wcześniej niż rynek.
Najważniejsze różnice: VSME (2024/25) → VS (2026)
| Wymiar | VSME (zalecenie EFRAG) | Standard VS (akt delegowany) |
|---|---|---|
| Status prawny | Zalecenie Komisji (soft law), 30 lipca 2025 r. | Rozporządzenie delegowane: wiążące prawo UE, C(2026) 5011 final z 3.7.2026 |
| Wiążący charakter | Niewiążący, wyłącznie dobrowolne stosowanie | Dobrowolny dla MŚP, ale wiążący jako limit dla zapytujących |
| Funkcja w łańcuchu dostaw | Ustandaryzowany szablon odpowiedzi na chaos ankiet | Ustawowy „Value Chain Cap”: określa maksimum dopuszczalnych zapytań |
| Ochrona MŚP | Brak: klienci mogli żądać dowolnie dużo | Tak: ustawowe prawo do odrzucania zapytań wykraczających poza VS |
| Struktura modułów | Podstawowy B1–B11 + Comprehensive C1–C9 | W dużej mierze przejęta (merytorycznie oparta na VSME) |
| Podwójna istotność | Nie obowiązkowa | Nie obowiązkowa (celowo niskoprogowa) |
| Badanie zewnętrzne | Brak obowiązku assurance | Brak obowiązku assurance |
| Relacja do CSRD/ESRS | Celowo „lżejszy” niż ESRS | Punkt odniesienia, którego podmioty zobowiązane do ESRS nie mogą przekraczać wobec MŚP |
| Status i harmonogram | Przekazanie 12/2024, zalecenie 07/2025 | Przyjęcie 03.07.2026; faza przeglądu PE/Rada (do 4 miesięcy); stosowanie od roku obrotowego 2027, dobrowolnie od roku obrotowego 2026 |
Dokładna liczba punktów danych VS zależy od sposobu liczenia i ostatecznego załącznika do aktu; krążące dane wahają się od około 46 często żądanych podstawowych punktów danych do ok. 140 punktów obejmujących oba moduły. Ostateczną wersję trzeba zweryfikować z opublikowanym załącznikiem.
3. Dlaczego VS staje się de facto standardem wymiany danych
Regulacja rzadko działa tam, gdzie formalnie się ją umieszcza, lecz tam, gdzie zmienia się zachowanie rynku. VS trafia w czuły punkt, bo jednocześnie obsługuje trzy interesy. Dla dużego koncernu rozwiązuje problem compliance: musi odpytywać swój łańcuch dostaw, ale nie może żądać więcej niż VS. Dlatego pyta dokładnie o VS. Dla MŚP rozwiązuje problem efektywności: zamiast dwudziestu różnych ankiet wypełnia raz VS i obsługuje nim wszystkich. Dla banków tworzy porównywalną bazę danych do udzielania kredytów i zarządzania portfelem.
Kiedy wszystkie trzy strony chcą tego samego formatu, powstaje standard, niezależnie od tego, czy nazywa się „dobrowolnym”. Realistyczny harmonogram: faza dostosowania od września do grudnia 2026 r., w której pierwsze duże przedsiębiorstwa zaczną żądać standardu VS od swoich dostawców. Od 2027 r. VS stanie się w relacji „duże przedsiębiorstwo ↔ MŚP” de facto standardem w całej UE. Kto do tego czasu nie będzie miał wiarygodnej, opartej na źródłach bazy danych VS, będzie negocjował przy każdym przetargu z defensywy.
Gdzie zachować ostrożność
„De facto obowiązkowy” pozostaje prognozą, a nie faktem prawnym. Akt delegowany przechodzi jeszcze fazę przeglądu przez Parlament i Radę (do czterech miesięcy), a szczegóły mogą się zmienić. Tempo przenikania rynku zależy też od tego, jak konsekwentnie duże koncerny wpiszą VS jako standard zamówień. Kierunek jest jasny. Tempo jeszcze nie.
4. Co to konkretnie oznacza dla sektora MŚP
Dla MŚP kluczowe pytanie nie brzmi „Czy podlegam obowiązkowi raportowania?”, lecz „Czy mogę dostarczyć to, czego mój największy klient i mój bank będą standardowo żądać od 2027 r.?”. Dokładnie na to pytanie odpowiada podejście ZEROvia. Zamiast ciężkiego narzędzia do raportowania oferujemy pragmatyczny, trzyetapowy proces, który prowadzi firmę od punktu wyjścia do bazy danych gotowej pod standard VS. Każde twierdzenie jest oparte na źródle, możliwe do sprawdzenia i wielokrotnego użytku.
Zebrać. Udokumentować. Ulepszyć.
Praktyczna droga do raportu VS: od bezpłatnego startu po bazę danych gotową dla banku.
1. Ocena wyjściowaCztery oceny wyjściowe bezpłatnie: ESG, zakupy, gotowość PPWR i gotowość DPP. W kilka minut zobaczą Państwo, na jakim etapie jest Państwa firma.
2. Samoocena ESG49 pytań, bez punktacji. Każda informacja z podaniem źródła lub dowodu: wiarygodna baza danych do raportu.
3. Raport VSZe sprawdzonego modelu danych powstaje zgodny z VS raport, dzięki któremu firma spełnia ustandaryzowane wymogi dużych klientów i banków. Jest gotowy do audytu i wielokrotnego użycia.
Gotowi na standard VS?
Warto zacząć od bezpłatnej oceny wyjściowej.
Chodzi nie o to, że ZEROvia jest kolejnym narzędziem do raportowania. Chodzi o bazę danych za nim: sprawdzony, oparty na źródłach model danych, z którego można wygenerować zarówno niepubliczny raport VS dla banku i dużego klienta, jak i publiczny profil ESG czytelny dla AI. Gdy VS stanie się standardem wymiany danych, nie wygra ten, kto raportuje najwięcej, lecz ten, kto raz porządnie zbierze dowody i będzie mógł je wykorzystywać dowolnie wiele razy.
Dla MŚP VS nie jest więc zagrożeniem, lecz uproszczeniem, o którym wiadomo z wyprzedzeniem. Firmy, które już teraz uporządkują swoją bazę danych, nie będą w 2027 r. w pośpiechu wypełniać ankiet. Będą dostarczać dane jednym kliknięciem.
VS („Voluntary Standard”) to wiążąca wersja dobrowolnego standardu zrównoważonego rozwoju dla przedsiębiorstw spoza obowiązku CSRD, przyjęta 3 lipca 2026 r. jako akt delegowany (C(2026) 5011 final). Merytorycznie opiera się na VSME, który EFRAG przedstawił w grudniu 2024 r., a Komisja w lipcu 2025 r. przyjęła jako zalecenie. Kluczowa różnica dotyczy statusu prawnego: niewiążące zalecenie staje się wiążącym prawem UE, które jednocześnie pełni funkcję ustawowego ograniczenia („Value Chain Cap”) dla żądań danych kierowanych do MŚP.
Nie. Dla samego MŚP stosowanie pozostaje dobrowolne. Wiążący jest standard dla drugiej strony: duzi klienci podlegający CSRD nie mogą żądać od dostawców zatrudniających mniej niż 1 000 osób danych o zrównoważonym rozwoju wykraczających poza VS. W praktyce VS staje się przez to faktycznym profilem wymagań, jeśli MŚP chce obsługiwać dużych klientów lub banki.
Value Chain Cap to ustawowe ograniczenie wprowadzone pakietem Omnibus I: podmioty zobowiązane do raportowania mogą od partnerów biznesowych z sektora MŚP (poniżej 1 000 zatrudnionych) żądać wyłącznie informacji w zakresie standardu VS. MŚP mają ustawowe prawo do odrzucania żądań wykraczających poza ten zakres.
Akt delegowany został przyjęty przez Komisję 3 lipca 2026 r. i przechodzi fazę przeglądu przez Parlament Europejski i Radę (do czterech miesięcy). Praktyczne stosowanie oczekiwane jest od roku obrotowego 2027, a dobrowolne wczesne stosowanie od roku obrotowego 2026 jest możliwe. Obserwatorzy rynku spodziewają się fazy dostosowania od jesieni 2026 r. i szerokiego egzekwowania od 2027 r.
Standard ma dwa poziomy: moduł podstawowy (B1–B11) z najczęściej żądanymi wskaźnikami, m.in. emisjami gazów cieplarnianych Scope 1 i 2, danymi o załodze, energii oraz informacjami o ładzie korporacyjnym (governance), a także moduł Comprehensive (C1–C9) z dodatkowymi informacjami, które często wymagają banki i więksi klienci. Podwójna analiza istotności i zewnętrzne badanie nie są obowiązkowe.
Przypisy / źródła
- Komisja Europejska, akt delegowany C(2026) 5011 final, Bruksela, 3.7.2026 (dokument źródłowy): ec.europa.eu/finance/docs/level-2-measures/csrd-delegated-act-2026-5011_en.pdf
- Komisja Europejska, „Commission seeks feedback on revised sustainability reporting standards” (6.5.2026): finance.ec.europa.eu
- Komisja Europejska, „Q&A: Recommendation on a voluntary sustainability reporting standard for SMEs”: finance.ec.europa.eu
- Komisja Europejska, „Commission presents voluntary sustainability reporting standard to ease burden on SMEs”: finance.ec.europa.eu
- EFRAG, standard VSME (grudzień 2024): efrag.org: VSME Standard (PDF)
- EFRAG, „SMEs and Sustainability Reporting”: efrag.org
- Deloitte, „EU Sustainability Reporting: Omnibus Legislative Developments and Updates to ESRS” (14.1.2026): dart.deloitte.com
- PwC, „’Omnibus‘ directive finalised”: viewpoint.pwc.com
- Covington (Inside Energy & Environment), „European Commission Publishes ‚ESRS 2.0‘ for Public Consultation” (5/2026): insideenergyandenvironment.com
- Generation Impact Global, „VSME and the SME pathway: trickle-down cap explained”: generationimpact.global
Niniejszy tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani doradztwa audytowego. Status prawny i szczegółowa treść aktu delegowanego mogą jeszcze ulec zmianie w fazie przeglądu przez Parlament i Radę; miarodajna jest wersja ostateczna opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE.